Mehefin - Madryn, Eisteddfod, Hawddamor, Emynau, (y) Faner, Iwan, Nadolig

Bois bach, ma mis Mehefin bron iawn â throi'n fis Gorffennaf! Dyma ambell hanesyn diweddar...

MicroEisteddfod Camwy

Wel mae tymor yr eisteddfodau wedi dechrau, ac eisteddfod gynta'r flwyddyn oedd MicroEisteddfod Camwy. Yn wahanol i ysgolion Cymru, nid disgyblion yn cynrychioli gwahanol lysoedd wrth gystadlu yn erbyn ei gilydd yw'r eisteddfod ysgol hon, ond yn hytrach pwyllgor o ddisgyblion yn trefnu rhaglen lle gallai unrhyw un rhwng blwydd a phump ar hugain oed gystadlu - yn ogystal ag ambell gystadleuaeth agored. Hen Gapel Bethel y Gaiman oedd y lleoliad ar yr 16eg o Fehefin ac a bod yn onest doedd dim llawer o bobl yno, gydag un ymgeisydd, os hynny, yn rhai o'r cystadlaethau. Trueni, yn enwedig wrth ystyried holl waith diflino'r bobl ifanc. Ond ges i yn un modd i fyw yn gwylio plant yr Ysgol Feithrin yn dawnsio gwerin, a phlant a phobl ifanc o bob oedran yn canu ac yn adrodd - yn enwedig fy nisgyblion i! Penderfynodd yr ysgol gynnwys gweithgaredd wahanol yn y rhaglen eleni, sef Gêmau Menter Patagonia. Diolch byth, roedd Iwan wedi dod o'r Andes i estyn help llaw gwerthfawr tu hwnt, ac mewn tri sesiwn rhwng y cystadlu cawson ni dipyn o hwyl gyda'r gêmau. Gan fod hyn yn rhywbeth newydd a gwahanol, roedd hi'n amlwg nad oedd y gynulleidfa'n rhy siŵr o'r hyn oedd yn digwydd a'r plant yn dringo'r llwyfan yn betrusgar ar gyfer y gêm gyntaf.

Y gêm 'After Eights' oedd y gyntaf, sef pan ry'ch chi'n gosod un o'r siocledi ar eich talcen ac yn ceisio'i arwain at eich ceg heb ddefnyddio'ch dwylo - dwi'n mwynhau chwarae hon bob Nadolig gyda'r brodyr a'r chwiorydd! Ond does dim After Eights yma rhagor (rhywbeth i'w wneud gyda rheolau mewnfudo), felly cafodd y chwe ymgeisydd oedd ar ddau dim gwahanol fisgen siocled yr un. Dyw hyn ddim yn gymaint o sbort heb ôl y siocled yn toddi dros yr wyneb, ond ro'dd y plant am y gorau i gael eu dannedd yn y bisgedi a'r dorf yn gweiddi eu cefnogaeth! Y gêmau eraill oedd garglo cân (Calon Lân o'dd y dewis gwreiddiol, ond doedd yr ymgeiswyr ddim yn ei gwybod, felly dewiswyd un Sbaeneg) a chafodd y meicroffon gawod dda yn ystod y gystadleuaeth honno! Mewn gêm arall dewisai Iwan anifail a byddai'n rhaid i'r ddau dîm wneud siâp yr anifail hwnnw gyda'i gilydd, wedyn gêm Rocklets rhwng athrawon lle'r oedd yn rhaid iddyn nhw ddefnyddio gwelltyn i symud un o'r peli siocled i ben arall y llwyfan yn eu tro - tasg dipyn yn anoddach na'r disgwyl! Roedd hefyd cystadleuaeth limbo, rhestru cymaint o eiriau Cymraeg â phosib sy'n dechrau gyda'r llythrennau 'A' ac 'C', a phan fyddwn ni'n gweiddi dilledyn roedd hi'n ras rhwng y ddau dîm i ddod â'r dilledyn hwnnw i'r llwyfan. Wel, ro'dd pawb wedi dod i hwyl y peth a phobl o bob oedran yn taflu menig, sgarffiau, siwmperi, sanau ayyb ar y llwyfan! Hwyl a sbri. A chawson ni dystysgrif a tharten jam cartref am ein gwaith! Diolch o galon i MicroEisteddfod Camwy, a llongyfarchiadau i'r pwyllgor ar eu gwaith caled.

Diwrnod y Faner
Enw arall ar yr 20fed o Fehefin yn yr Ariannin yw 'Día de la Bandera', neu 'Diwrnod y Faner'. Ar y diwrnod hwn mae'r genedl gyfan yn cofio am ddylunydd y faner, Manuel Belgrano, fu farw ar y dyddiad hwn yn 1880, ac mae'n wyliau cenedlaethol. Felly ar brynhawn dydd Mawrth y 19eg o Fehefin cynhaliodd Ysgol Feithrin y Gaiman acto yn nodi'r achlysur arbennig hwn.

Dechreuodd y seremoni, fel pob seremoni arall, gyda defod y faner - cerddodd tri phlentyn i'r ystafell dan gario baner yr Ariannin a thri arall yn cario'r Ddraig Goch. Yn yr ystafell roedd y plant, yr athrawon, a nifer o'r rhieni wedi ymgasglu ac ymunodd pawb i ganu anthem yr Ariannin wrth i ddau o'r plant godi'r faner las a gwyn. Ar ôl estyn croeso i bawb a rhoi cyflwyniad byr yn esbonio pam ein bod yn dathlu Diwrnod y Faner, daeth y perfformiad. Roedd Rebeca wedi paratoi sgript o hanes Belgrano a'r faner i fi ei darllen (yn uniaith Gymraeg), a thra mod i'n ei darllen roedd Lovaine yn dangos lluniau i gydfynd â'r hanes a'r plant yn defnyddio gwahanol offerynnau i gyfleu'r synau - darnau o bren ar gyfer carnau'r ceffylau, clychau ar gyfer tonnau'r môr, a chlychau, pren, a thamborîn ar gyfer y rhyfel - yn ogystal â chanu 'Heno, heno, hen blant bach' wrth sôn am Belgrano yn blentyn bach. Unwaith i bawb weiddi 'Viva la Patria!' roedd yn rhaid i fi ei heglu hi o 'na er mwyn dal y bws i Drelew, felly does gen i ddim syniad sut ddaeth y seremoni i'w therfyn! Llongyfarchiadau i'r Ysgol Feithrin ar ei holl waith.

Clwb Trafod
Fel mae'r enw'n awgrymu, ry'n ni'n trafod amryw bethau yn y Clwb Trafod. Ry'n ni eisoes wedi trafod rhaglenni teledu a chân, a'r wythnos hon penderfynais bod yn fentrus a thrafod 'Mis Mai a Mis Tachwedd' gan Dafydd ap Gwilym. Modiwl ar gerddi Dafydd ap Gwilym oedd un o fy hoff bynciau yn y brifysgol, ond dwi ddim wedi edrych yn iawn arnyn nhw ers hynny - rhyw saith mlynedd yn ôl!

Dechreuais drwy roi cyflwyniad byr iawn i Dafydd ap Gwilym a beirdd yr uchelwyr, ac ro'n i braidd yn betrusgar wrth ddidoli'r papurau, a bod yn onest, gan nad o'n i'n gwybod beth fyddai eu hymateb i'r iaith estron oedd ar y ddalen. Ond cefais fy synnu ar yr ochr orau gyda phawb yn trafod yr hanes, y delweddau, a'r ystyron yn llawn brwdfrydedd. A gofynnodd criw y Gaiman am esboniad ar y gynghanedd! Felly cawson nhw gyflwyniad syml dros ben o'r pedair prif gynghanedd, gan chwilio am enghreifftiau o'r cywydd. Gofynnodd rhywun a fyddai'n iawn iddyn nhw ddechrau cyfarch ei gilydd gyda 'Hawddamor'! Roedd hi'n werth mentro. Ac fel y dywedodd un ohonyn nhw, 'Fuaswn i ddim wedi darllen cerdd Gymraeg o'r 14eg ganrif fel arall!'


Porth Madryn

Dwi'n ceisio mynd i ymweld â Phorth Madryn unwaith y mis gyda'r gwaith, a hyd yn hyn dwi wedi llwyddo - wythnos diwethaf oedd yr ail ymweliad! Ond ynghanol y prysurdeb a gofynion eraill, fe adewais Drelew am 17.30 i gyrraedd Madryn am 18.35 mewn pryd i ddechrau'r gweithgareddau am 19.00. Roedd saith ohonom yn Nhŷ Toschke, gan gynnwys un (o dras Gymreig) oedd yn dod i ddosbarth/weithgaredd Gymraeg am y tro cyntaf, a rhai cyfeillion dwi heb eu gweld ers dychwelyd! Felly dechreuodd y noson gyda sgwrsio am hyn, llall, ac arall dros baned a danteithion. Roedd Dad wedi rhoi dis i fi cyn dod allan ac arno chwe gair gofynnol - Pwy? Ble? Pam? Sut? Pryd? Beth? - a chawson ni lawer o hwyl yn ei daflu a gofyn cwestiynau i'n gilydd. Rhywsut llwyddodd cwestiynau mor syml â 'Sut wyt ti'n mynd adre heno?' yn sgyrsiau am wleidyddiaeth a phobl yn torheulo'n borcyn! A dyma wnaethon ni am ryw awr a hanner, gyda llawer o chwerthin! Am 21.30 deliais y bws drachefn tua Threlew, cyn teithio ar fws arall a chyrraedd y Gaiman am 23.20. Diolch i griw Madryn am eu brwdfrydedd a'u hwyl!

Cymanfa Ganu
Cafodd Cymanfa Ganu Cymdeithas Dewi Sant ei chynnal yng Nghapel Salem sydd yn ardal Lle Cul fis Mehefin. Roedd yn achlysur arbennig i'r capel gan ei fod yn dathlu ei ben blwydd yn 100 oed, ac ychydig o ddiwrnodau cyn y gymanfa ges i gais i rannu'r neges yn ystod y gwasanaeth. Yn y Sbaeneg fyddai neges y cymanfaoedd yn cael eu traddodi fel arfer, felly teimlwn fraint o gael gwahoddiad i siarad yn Gymraeg, ac fe'i derbyniais yn llawen.

Roedd tipyn o bobl yn bresennol i lenwi'r capel gyda chanu angerddol - emynau Cymraeg a Sbaeneg - i gyfeiliant yr organ a'r sacsoffon. 'Heddwch' yw thema'r cymanfaoedd eleni, ar ôl canolbwyntio ar Iesu Grist y Tywysog Tangnefedd y llynedd. Felly canolbwyntiais i ar y cwestiwn 'Sut allwn ni gael heddwch?' gan ddod i'r casgliad mai dim ond gyda Iesu Grist y gallwn ni ei gael. 'Oherwydd ef yw ein heddwch ni', mae Effesiaid 2:14 yn ei ddweud. Pen Blwydd Llawen Capel Salem!

Oedfaon Cymraeg
Y diwrnod canlynol oedd pedwerydd Sul y mis, sy'n golygu oedfaon Cymraeg. Felly am 9.30 esgynais y bws tua Threlew a chyrraedd Capel y Tabernacl erbyn 10.00. Hwn oedd y tro cyntaf i fi gynnal oedfa yno ers dychwelyd, ac roedd hi'n fendith cael bod gyda'r selogion unwaith eto. Ac am 17.00 traddodais yr un neges yng Nghapel Bethel y Gaiman. Yr wythnos diwethaf fe ddysgon ni ddau emyn, neu yn hytrach ganeuon mawl newydd dwi wedi dod gyda fi o Gymru, sef 'Abba Dad' a 'Mor fawr yw cariad Duw y Tad', felly gymeron ni'r cyfle i ymarfer yr ail un y tro hwn. Roedd pawb yn chwibanu neu yn hymian y dôn wrth adael y capel, a dywedodd un wraig wrtha i ei bod hi'n ddiffael yn troi at ganu 'Milgi Milgi' ar ôl ychydig o nodau! Dyma lun o'r clustog oedd ar gadair yn sedd fawr Capel Tabernacl!

Ai hyn yw'r Nadolig?

Dros y mis diwethaf dwi wedi cael amryw brofiadau sy fel arfer yn golygu fod y Nadolig ar droed. Y peth cyntaf oedd y tywydd rhewllyd ry'n ni wedi'i gael yn achlysurol dros yr wythnosau diwethaf, gan gynnwys deng munud o eira mân, ac oherwydd hyn dechreuon ni ganu 'Winter Wonderland' gyda'r Côr Merched, a chawson ni ginio Nadolig gan Iwan yn Esquel ddiwedd mis Mai! Yn ogystal, gerddais i heibio i adeilad yn y Gaiman oedd ag addurniadau Nadolig yn y ffenestr a dros y penwythnos fues i mewn dwy siop oedd â thinsel neu addurniadau tebyg yn hongian o'r silffoedd, dwi wedi cael lifft gan ffrind pan ddaeth carol Nadolig ar y cd, ac roedd rhywun wedi ysgrifennu 'Feliz Navidad' ar wal yr ysbyty! Y profiad diweddaraf oedd bwyta mins peis (sy ddim i'w cael yn yr Ariannin ar unrhyw adeg o'r flwyddyn) ym Mhorth Madryn y penwythnos diwethaf! Soniodd un wraig sy'n mynychu'r dosbarthiadau a'r gweithgareddau Cymraeg yno wrtha i o'r blaen ei bod hi'n hoff o wneud mins peis, a hi oedd wedi paratoi'r mins hefyd. Re blasus. Ond dyw'r Nadolig byth yn cyrraedd. Mae'n fy atgoffa o'r 'Llew a'r Wrach' pan mae Mr Tumnus yn dweud wrth Lucy 'it's always winter but never Christmas' yn Narnia (mae'n aeaf o hyd, ond does byth Nadolig). Dwi'n gobeithio mai ymweliad Siôn Corn fydd y profiad nesaf...

Arholiad, Bryn Gwyn, Clwb Trafod, Chwarae, Dolavon - a llawer mwy...

Dwi yma bellach ers rhyw ddeufis a hanner, a dyma rywfaint o fy hynt a fy helynt dros yr wythnosau diwethaf...

Dolavon
Mae Cylch Chwarae Dolavon wedi ailddechrau, o'r diwedd! Dyw'r ystafell lle buon ni'n cynnal yr weithgaredd y llynedd ddim ar gael i ni eleni, ac ar ôl bron i ddeufis o chwilio a disgwyl ry'n ni wedi cael ystafell yn Ysgol William Morris y pentref. Ry'n ni wedi cwrdd bedair gwaith hyd yn hyn, a dwi wrth fy modd yn gweld selogion y llynedd yn dychwelyd - gyda gwên ar eu hwynebau! Penderfynais fod angen strwythur dynnach i'r Cylch Chwarae, felly bob wythnos ry'n ni'n dechrau trwy adolygu ac ymestyn brawddegau, e.e. 'Sut wyt ti?' 'Da iawn, diolch', neu 'Wedi blino', yn canu caneuon, megis 'Clap, clap - un, dau, tri', ac 'Un a dau a thri banana'. Cefais fy synnu gan gymaint roedd rhai ohonyn nhw'n ei gofio, a chefais fy ngwefreiddio gan eu diddordeb. Yn dilyn y dysgu daw'r chwarae, a'r hoff gêm ar hyn o bryd yw 'Faint o'r gloch ydy hi Mistar Blaidd?' - ond rhaid oedd treulio ychydig o amser yr wythnos hon yn sicrhau eu bod yn gofyn y cwestiwn yn gywir. Dyma nhw'n chwifio'r pensiliau Cymru a roddais iddyn nhw'n ddiweddar!

Clwb Trafod
Mae'r Clwb Darllen ro'n i'n ei gynnal bob pythefnos y llynedd wedi cael ei weddnewid yn Glwb Trafod wythnosol. Bob dydd Mawrth am 16.30 yn adeilad Ysgol yr Hendre yn Nhrelew ac am 20.30 yn Nhy Camwy yn y Gaiman mae criw bach ohonom yn dod at ein gilydd i drafod amryw bethau. Rhifyn cyntaf y gyfres 'Cof Patagonia' oedd pwnc trafod y cyfarfod cyntaf, sy'n gyfres am hanes y Cymry ym Mhatagonia ar ffurf cyfweliadau ond lluniau yn unig sydd i'w gweld. Roedd mynychwyr y ddau gyfarfod wedi mwynhau'r rhaglen yn fawr, a llais ambell un i'w glywed yn siarad dros yr amryw luniau a ymddangosai ar y sgrin i gyfleu'r hanes. Mae'r rhaglen gyntaf yn canolbwyntio fwy neu lai ar ddegawd gynta'r ugeinfed ganrif, gyda hanes y Plebiscito (Refferendwm) yn yr Andes, llifogyddion yn Nyffryn Camwy, ymfudo ac allfudo, a Chwmni Masnachol Camwy yn cael eu hadrodd. Cododd trafodaethau diddorol iawn o'r rhaglen wrth i bawb rannu'r hyn roedden nhw wedi'i glywed am yr hanesion hynny. 'Adra' gan Gwyneth Glyn oedd dan sylw yn yr ail gyfarfod. Dechreuon ni trwy wrando yn astud ar y gân er mwyn llenwi'r bylchau ar ddarn o bapur, a chododd dehongliadau diddorol ohoni yn ystod y drafodaeth. Gwrandawon ni arni sawl tro, a dwi'n credu ein bod ni i gyd bellach yn gwybod y geiriau gyd! Dechreuodd Clwb Trafod Dolavon yr wythnos diwethaf hefyd. Sgwrsio'n braf wnaethon ni yn y cyfarfod cyntaf, ac un o'r gwragedd yn meddwl mod i'n 17 oed! Dyna beth oedd dechrau da.

Arholiad
Mae nifer fawr o ddosbarthiadau Cymraeg yn cael eu cynnal yng nghymunedau Cymreig Chubut - ac un yn La Plata, sy ryw bedair awr i'r gogledd o Buenos Aires. Yn achlysurol, mae rhai o'r myfyrwyr hyn yn sefyll arholiadau Cymraeg CBAC, a daeth tro pedwar o Ddyffryn Camwy ddechrau mis Mehefin. Cynorthwyais i arsylwi ac i arholi profion llafar y llynedd, ond gan fod Clare yn cynnal yr arholiad yn yr Andes ar yr un diwrnod eleni, cefais i'r cyfrifoldeb o'i gynnal yn y Gaiman. Caiff y papurau eu dosbarthu i'r gwahanol ganolfannau yng Nghymru ac felly gorchwyl yr arholwyr yno yw agor yr amlenni a dosbarthu'r papurau cyn ei casglu a'u rhoi yn yr amlenni drachefn. Ond wrth gwrs, dyw pethau ddim cyn hawsed a hynny ym Mhatagonia... Anfonwyd y papurau i gyd mewn ebost a olygai fod yn rhaid i ni eu hargraffu a sicrhau bod digon o gopïau ohonyn nhw, a gan mai Cymraeg/Sbaeneg yw'r paprau, lluniodd Clare gyfieithiad Sbaeneg o'r rhannau Saesneg ar gyfer yr ymgeiswyr Archentaidd. Wel, ro'dd pili-palas yn fy stumog i drwy'r wythnos yn poeni y byddai rhyw broblem gyda'r papurau - dim digon o gopïau, tudalennau ar goll, neu bapur 2011 yn lle 2012... Ond diolch byth, aeth popeth yn iawn gyda'r Darllen a Llenwi Bylchau, y Gwrando a'r Ysgrifennu! Wedyn daeth pob un i'r ystafell yn ei dro ar gyfer y prawf Llafar a gâi ei recordio ar beiriant MP3. Yr orchwyl nesaf oedd anfon y papurau a'r ffeiliau sain, ac roedd yn rhaid i fi gael llygad-dyst er mwyn sicrhau mod i wedi eu hanfon yn iawn! Dwi ddim yn siŵr pryd fydd y canlyniadau yn cael eu cyhoeddi, ond llongyfarchiadau mawr i'r pedwar am sefyll yr arholiad! Ac yn ystod wythnos lle'r oedd Prydeindod y Jiwbili yn cael ei rwbio yn wynebau'r Cymry adref, roedd y bore hwn yn un i wirioneddol godi calon. Diolch.

Wythnos yr Ysgolion Meithrin
Roedd yr 28ain o Fai hyd y 1af o Fehefin yn Wythnos yr Ysgolion Meithrin yma yn yr Ariannin, felly bu ysgolion meithrin ar hyd a lled y wlad yn cynnal gwahanol weithgareddau a digwyddiadau yn ystod yr wythnos honno. Gan fy mod yn gweithio yn Ysgol Feithrin y Gaiman ddau ddiwrnod yr wythnos, ges i fod yn rhan o ddwy o'i gweithgareddau hi. Ar y dydd Mercher daeth y plant i'r ysgol mewn gwisg ffansi a chwarae teg, roedd pawb wedi gwneud ymdrech fawr. Yn y Dosbarth Gwyrdd roedd dau Spiderman, môr-leidr, Buzz Lightyear, a chwe thywysoges - ges i fod yn dywysoges hefyd! Doedd dim llawer o awydd dosbarth arnyn nhw, gyda'r tywysogesau yn hoffi dangos a chymharu eu dillad, y môr-leidr yn mwynhau saethu pawb, a Buzz Lightyear a'r ddau Spiderman yn rhedeg ac yn neidio o gwmpas yr ystafell! Y diwrnod canlynol, roedd yr ysgol feithrin Gymraeg yn ymuno ag ysgol feithrin Sbaeneg y Gaiman am y prynhawn. Y dasg gyntaf oedd cyrraedd yr ysgol arall, felly gyda phawb yn y dosbarth wedi gwisgo'n gynnes bant â ni am dro drwy'r Gaiman law yn llaw gyda'n gilydd. Buon ni'n canu ac yn adrodd dan gerdded, a'r plant wrth eu bodd yn gweld baneri'r Ariannin neu'r Ddraig Goch mewn gwahanol lefydd ar hyd y daith. Ar ôl cyrraedd Ysgol Feithrin 415, dechreuon ni i gyd ganu. Roedd hyn yn debyg i ryw gystadleuaeth, wrth i ni ganu cân Gymraeg ry'n ni'n ei chanu yn yr ysgol wedyn tro'r ysgol feithrin Sbaeneg a nôl a mlaen fel'na am rai munudau! Wedyn daeth hi'n amser coginio pice'r maen. Doedd hon ddim yn dasg hawdd gyda dros hanner cant o blant, ond cawson nhw lawer o hwyl yn chwarae gyda'r cynhwysion a thorri siapau o'r toes. Wrth i'r pice bobi ar y maen cawson ni sesiwn arall o ganu. Roedd yn rhaid i fi adael cyn i'r pice gael eu gweini, a diolch byth achos do'n i ddim wir ffansi eu blasu ar ôl i'r plant fod yn eu byseddu...

Bryn Gwyn
Mae'r dosbarthiadau Cymraeg yn cael eu cynnal yn Ysgol Bryn Gwyn (neu Ysgol 61 neu Ysgol Abraham Mathews i roi ei henwau eraill arni) rhwng 1.00 a 3.00 bob dydd, felly dwi'n trio mynd yno ar ddiwrnod gwahanol bob wythnos i estyn help llaw. Yn ddiweddar cefais y cyfle i fynd yno ar brynhawn Gwener am y tro cyntaf, pan fydd plant y Meithrin yn cael gwers Gymraeg. Roedd y plant tair a phedair oed wrthi'n brwsio'u dannedd pan gyrhaeddais i a Virginia'r ystafell ddosbarth, a gyda cheg pawb yn ffres fe ffurfion ni gylch yn barod i ganu. Ond rhaid cyfarch yn gyntaf, ac ro'n i wrth fy modd gyda'r floedd o 'Prynhawn da' a atseiniodd fy nghyfarchiad i! Wedyn daeth y canu, ac roedd y plant - rhyw 20 ohonyn nhw - eisoes yn gwybod 'Pnawn da! Sut wyt ti?' 'Clap, clap - un, dau, tri' a 'Pen, ysgwyddau coesau traed' yn dda, gyda chais am 'mas rapido' ar gyfer y gan olaf - roedden nhw'n chwifio'u breichiau dros y lle i gyd pan gyflymwyd y tempo! Ynghanol y canu penderfynodd un bachgen tair oed weiddi 'Te amo' arna i drosodd a throsodd, cyn rhedeg draw a phlannu clamp o sws wleb ar fy moch! Wedyn aethon ni ati i ddysgu'r rhifau a'r gan 'Un a dau a thri banana', cyn mynd ati i liwio taflen ac arni'r rhifau. Dechreuodd rhai o'r plant gyfrif ar eu pen eu hunain, a gofyn i fi gyfieithu lliwiau'r crayons i'r Gymraeg ac ailadrodd o'u gwirfodd. Ar ddiwedd y deugain munud, aeth y plant ieuengaf drws nesaf wrth i'r ystafell lenwi drachefn gyda rhwng ddeg ar hugain o blant pump oed. Dilynwyd yr un drefn yn ystod y wers hon, ac ar ol canu llond llaw o ganeuon gofynnais i'r plant a wydden nhw unrhyw ganeuon Cymraeg eraill. 'Wachiturros' oedd ateb un ohonyn nhw, sef band Cumbia (math arbennig o gerddoriaeth) enwog iawn yn yr Ariannin ar hyn o bryd...

Y Ffair Lyfrau
Cynhaliwyd y Ffair Lyfrau yng Nghanolfan Hamdden y Gaiman dros benwythnos cyntaf mis Mehefin, lle'r oedd Menter Patagonia yn rhannu stondin gydag Ysgol Feithrin y Gaiman a'r Dosbarthiadau Cymraeg. Treuliwyd wythnosau lawer yn paratoi at y ffair - misoedd i rai - a ges i'r gwaith o lunio amserlen o'r holl ddosbarthiadau Cymraeg yn nhalaith Chubut ac yn La Plata. Bois bach, roedd hyn yn llawer iawn mwy o waith nag o'n i wedi'i ragweld a dwi wir yn gobeithio y bydd mwy yn mynychu'r dosbarthiadau ar ol i'r rhain gael eu dosbarthu. Os bydd un dysgwr Cymraeg newydd ym Mhatagonia, fydd yr holl waith wedi bod yn werth chweil! Cafodd y ffair ei hagor ar nos Iau y 7fed o Fehefin, a'r agoriad swyddogol oedd diben pennaf y noson hon - seremoni'r faner gyda chynrychiolwyr o'r gwahanol ysgolion lleol yn cario baner yr Ariannin, canu'r anthem, a nifer o bobl swyddogol yn siarad. Roedd nos Wener a dydd Sadwrn y ffair yn weddol dawel, a dweud y gwir. Ond roedd ein stondin ni'n brysur dros ben gan fod cyfle i blant ddod yno i liwio lluniau - y Ddraig Goch, Smot, Sam Tân, Sali Mali, Jac y Jwc - a phaentio eu hwynebau. Des i o hyd i daflenni o sticeri 'Dwi'n ffrind i Mistar Urdd' mewn bocs yn ddiweddar, ac fe'u dosbarthwyd i blant yn y Ffair Lyfrau. Dyw sticeri o'r fath ddim yn gyffredin yma felly doedd y rhan fwyaf o'r plant ddim yn siŵr beth i'w wneud gyda'r sticer - gwahanol iawn i mhrofiadau i o ruthro o un stondin i'r llall mewn eisteddfodau flynyddoedd yn ôl i orchuddio pob defnyn o nillad! Doedd gyda ni ddim paent addas i wneud campweithiau uchelgeisiol ar wynebau'r plant, ond roedd Mistar Urdd yn ddewis poblogaidd a sawl plentyn i'w weld yn crwydro'r neuadd gyda'i foch yn goch, gwyn, a gwyrdd. Ro'n i hefyd wedi ymuno yn y gweithgareddau oedd ar gael ac wrth i fi eistedd gyda'r plant i liwio llun o Sam Tân, trodd un ata i a gofyn i fi, 'vos hablas en un otro idioma?' ('wyt ti'n siarad mewn iaith arall?!')Ymunais yn hwyl y paentio hefyd gyda nifer o lygaid yn edrych arna i ddwywaith yn y siop lungopïau, fel pe baen nhw erioed wedi gweld rhywun mewn oed gyda blodau lliwgar ar un foch a'r ddraig goch ar y llall... Gwnes i'r camgymeriad dwl o roi rhwydd hynt i rai o'r plant baentio fy nwylo, a'r peth nesaf ro'n i'n edrych fel beiciwr modur gyda lluniau'n gorchuddio mreichiau A buan iawn y cofiais nad oedd dŵr wedi bod yn llifo o dapiau'r tŷ drwy'r dydd! Ond diolch byth roedd y sefyllfa wedi'i gwirio erbyn i fi gyrraedd adref, a ches i fynd i'r gwely gyda breichiau glân. Am dri o’r gloch ar y prynhawn Sadwrn cynhaliwyd panel o bedwar athro o’r Gaiman sydd wedi derbyn ysgoloriaeth i fynd ar gwrs arsylwi yng Nghymru dros y flwyddyn diwethaf – Rebeca Henry, Caren Jones, Juan (Siôn) Davies ac Angelica Evans. Paratôdd y pedwar ohonyn nhw gyflwyniad yn olrhain eu profiadau a’u hargraffiadau o fyd addysg yng Nghymru (dim ond un yn Gymraeg); mae dipyn yn wahanol i’r system yma yn yr Ariannin. Cafodd pob un eu syfrdannu gan y byrddau gwyn rhyngweithiol, a hwythau wedi arfer ag ystafelloedd dosbarth moel heb unrhyw beth ar y waliau, heb sôn am dechnoleg o’r fath! Nid yn unig hynny, teimlai’r pedwar eu bod wedi elwa’n fawr o’r cyfle a bod hynny wedi cael dylanwad ar eu dull o ddysgu Cymraeg ers dychwelyd i’r Gaiman. Mae’n drueni nad oedd mwy o bobl wedi dod i wrando ar y pedwar, ond roedd y sawl a ddaeth wedi magu cryn ddiddordeb yn yr hyn oedd ganddyn nhw i’w ddweud a chododd trafodaeth ddiddorol o’r cwestiynau a holwyd i’r athrawon ar ddiwedd y sesiwn. Mae’r bont hon sy’n cysylltu Cymru a Phatagonia yn un werthfawr iawn, a gobeithio y bydd nifer o athrawon y dyfodol yn cael yr un cyfle.



Pen Blwydd Hapus Clecs Camwy!
Mae Clecs Camwy yn dathlu ei ben blwydd yn flwydd oed! Hip hip hwrê! Darllenwch y rhifyn diweddaraf ar wefan Menter Patagonia: www.menterpatagonia.org

Penwythnos Pen Blwydd Patagonaidd

Y 25ain o Fai yw un o'r dyddiadau pwysicaf yn hanes yr Ariannin gan ei fod yn nodi dechrau'r rhyfel am annibyniaeth yn 1810 - ysgrifennais hanes hyn yn y blog y llynedd, felly dwi ddim am ymhelaethu. Y 27ain o Fai yw un o'r dyddiadau pwysicaf yn fy hanes i, gan mai ar y diwrnod hwnnw y ces i fy ngeni. Felly gan fod dydd Gwener y 25ain yn ddiwrnod o wyliau cenedlaethol es i, Elliw a Sara ar ein gwyliau i'r Andes ar y bws! Prin mod i wedi eistedd cyn i'r dyn yn y sedd drws nesaf i fi ddweud (yn Sbaeneg), 'Gad i fi ddyfalu... Almaenes?' Dwi wedi cael sawl sgwrs debyg yn y gorffennol, a doedd arna i ddim awydd un ar ddechrau'r gwyliau. Rhestrodd wahanol wledydd Sgandinafaidd cyn ildio a gofyn o le dwi'n dod, a phan esboniais wrtho ein bod ni'n Gymry disgleiriodd ei wyneb cyn iddo ddatgan, 'Dwi'n Roberts!' Ar ôl sgwrsio am ychydig, gofynnodd a oeddwn i wedi ymweld â bedd y Malacara ar fy ymweliadau blaenorol â'r Andes. 'Do,' atebais. 'Wel,' dywedodd yntau, 'y Malacara oedd ceffyl fy hen hen daid i.' 'Felly dy hen hen daid di oedd John Daniel Evans?' 'Ie'. Roedd John Daniel Evans yn flaenllaw yn hanes y Wladfa, yn enwedig hanes cymunedau Cymreig yr Andes. Hwyliodd i'r Ariannin ar fwrdd y Mimosa pan oedd yn dair oed ac yn 1885 roedd yn un o'r 'rifleros', sef y dynion farchogodd ar draws y paith er mwyn dod o hyd i fwy o dir ffrwythlon i'w wladychu - a sefydlu Cwm Hyfryd lle mae Esquel a Threvelin heddiw. Ei gartref ef oedd tŷ cyntaf Trevelin, ac mae croeso i ymweld â 'Cartref Taid' lle mae bedd y Malacara. Yn ôl yr hanes, aeth John Daniel Evans a thri Chymro arall i chwilio am aur pan ymosodwyd arnynt gan Indiaid. Dihangodd John Daniel Evans wrth i'w geffyl, Malacara ('wyneb hyll') neidio yn wyrthiol dros ddibyn serth, ond lladdwyd y tri arall a'u claddu mewn man a elwir 'Dyffryn y Merthyron'. Teimlwn yn eithaf 'star struck' yn siarad gydag ef, a dweud y gwir! Ond dyw gor gor ŵyr John Daniel Evans ddim yn siarad Cymraeg - heblaw 'bara menyn' - a meddyliais ei fod yn drueni nad yw disgynydd gŵr oedd mor flaengar yn hanes y Cymry ym Mhatagonia yn gallu'r Gymraeg. Cafodd ef ei synnu'n fawr a'i siomi pan esboniais wrtho mai ychydig iawn o boblogaeth Cymru sy'n gallu'r Gymraeg, a rhoddodd hynny bersbectif gwahanol ar bethau.

Gyrhaeddon ni pen ein taith am 8 o'r gloch fore Gwener ac ar ôl rhyw awr o gwsg a gwledd o frecwast yn y cabaña yng nghwmni'r mynyddoedd, casglodd Victor a Clare ni er mwyn mynd am dro i'r parc cenedlaethol. Mae Los Alerces yn ymestyn dros 2,630km sgwâr ar hyn y ffin a Chile, ac yn ogystal â choed yr alerce mae yn y parc nifer fawr o atyniadau byd natur a dim ond cornel o'r parc lwyddon ni i'w weld mewn bore. Fues i yn y parc gydag Ysgol Camwy y llynedd, ond roedd y golygfeydd yr un mor drawiadol - y rhaeadrau'n rhuthro, y llyn llonydd, y coed tal cadarn, y mynyddoedd eang a'u copaon gwynion. Mae rhyw ddistawrwydd hudol yn perthyn i'r lle, ac ar ôl i niwl y bore godi cawson ni bicnic ar lan y traeth cyn mynd am dro drwy'r coed. Yn dilyn noson o deithio a bore o awyr iach, cysgon ni siesta bach haeddiannol cyn mynd i Ysgol Gymraeg Trevelin gydag Iwan a pharatoi gwledd ar gyfer Noson i'r Ifanc. Bwrgeri oedd ar y fwydlen ac ro'n nhw'n hynod o flasus!

Gysgon ni'n weddol hwyr y bore canlynol, cyn i Clare a Victor ein casglu drachefn. Aethon ni i'w cartref y tro hwn lle mae ganddyn nhw ddau geffyl(yn ogystal â chi a dwy gath) sef Harri ar gyfrif patshyn gwyn ar ei dalcen a Moreira sy'n enw ar gaucho enwog yn yr Ariannin. Ges i wisgo 'chaps' i farchogaeth, a diolch byth achos byddai'n legins i wedi bod yn dwll oni bai amdanyn nhw! Cawson ni ein tair dro yn marchogaeth Harri drwy'r ardd, ac at fan sy'n edrych dros yr afon a rhan o Drevelin. Braf. Wedi cwpl o oriau o farchogaeth roedden ni i gyd yn barod am ein cinio, a neb yn ei haeddu yn fwy na'r ceffylau - llowcion nhw'r moron a'r afalau, a bron iawn i ni golli ein bysedd ar gyfrif eu chwant bwyd! A beth oedd ein cinio ni? Bwrgeri! Be well ar ôl prynhawn arall o awyr iach a llond ein bol o fwyd ond cysgu siesta i gyfeiliant y glaw'r tu allan?!

Roedd Iwan wedi estyn gwahoddiad i ni gael swper yn ei fflat yng Nghanolfan Gymraeg Esquel y noson honno, ond roedd e'n gwrthod yn lân â datgelu'r fwydlen i ni. Felly roedd hyn yn amlwg yn peri pryder! Wrth gamu dros drothwy'r ganolfan croesawyd ein clustiau gan sain cerddoriaeth Nadolig a'n ffroenau gan arogl coginio cartrefol cyfarwydd, a chawson ni ein croesawu gan Iwan - 'Nadolig Llawen!' Yn dilyn sylw ysgrifennais i

ar y we'r wythnos flaenorol yn dweud fod 'na naws Nadoligaidd i Batagonia ar gyfrif yr oerfel, cafodd Iwan syniad cyfrinachol i baratoi cinio Nadolig ar ein cyfer ni! A dyna lle'r oedd y cyw iâr yn dynwared twrci yn y ffwrn, wedi'i lenwi a stwffin a'i amgylchynnu gan datws rhost. Roedd tatws melys, brocoli a moron yn berwi'n braf, ffriwyd cennin mewn cryn dipyn o tsili, a pharatowyd saws bara a saws afalau - a phwdin Nadolig - ymlaen llaw. Am syniad penigamp! Roedd y cyfan yn flasus dros ben, ond fel sy'n digwydd bob Nadolig, fe fwytaodd bawb ormod - a difaru dim. Gyda'n boliau'n llawn aethon ni i Hotel Argentino a chwarae ambell gem o pŵl. A dwi'n falch iawn o gyhoeddi fod Tîm y Dyffryn wedi curo Tîm yr Andes! Ond collodd y Tîm dros 26 yn erbyn y Tîm dan 26; doedd hynny ddim yn ddechrau delfrydol i'r pen blwydd...

Ro'n i wedi pacio bagiau te Glengettie at y daith er mwyn cael paned o de Cymreig ar fy mhen blwydd. A dyna beth oedd dathliad mewn cwpan! Llwyddais i wasgu pob diferyn o'r bag a mwynhau tri phaned. Ar ôl siarad dros Skype gyda'r teulu oedd yn dathlu fy mhen blwydd dan heulwen Ystrad Meurig, ymddangosodd Sara ac Elliw gyda theisen gynta'r dydd ac ynddi gannwyll dan ganu 'Pen Blwydd Hapus'!

Am ryw hanner dydd gyrhaeddon ni i gartref Clare a Victor ar droed lle'r oedd amrywiaeth o gig yn prysur goginio ar y parilla - salchicha, morsilla, bola de lomo a chorizo. Bu'n bwrw glaw yn sobr iawn felly ni ellid cael asado awyr agored, a llanwyd y ty ag arogl sawrus dros ben. Ymhen hir a hwyr daeth yn amser i ni eistedd wrth y bwrdd bwyd a llenwi ein platiau gyda'r gwahanol saladau a'r cig a weiniwyd gan Victor. Wawi sôn am flasus! Wna i fyth flino ar asado, ac oni bai mod i'n gwybod fod teisen ar y ffordd buaswn i wedi plannu nannedd mewn sawl darn arall o'r cig gyda saws chimichuri wedi'i daenu drosto. Ond stopio fu raid ac ar ôl seibiant tra bod Clare yn trio cuddio'r ffaith ei bod hi'n addurno cacen, ymddangosodd ail gacen y dydd - un siocled gyda llenwad hufen ac eirin gwlanog, a chant a mil drosti! Diolch byth roedd y glaw wedi peidio erbyn ganol prynhawn, felly gerddon ni i Gapel Bethel Trevelin a chyrraedd i weld enfys yn ymestyn drosto. Roeddwn i wedi trefnu gydag Isaias y bydden ni'n cynnal oedfa ddwyieithog yn y capel, a daeth rhyw ugain o bobl i'r gwasanaeth a gwahanol rai yn cymryd rhan wrth ddarllen a gweddïo. Bendith fawr oedd cael rhannu'r efengyl gyda nhw. Darllenodd Isaías gyfieithiad Sbaeneg o'r neges, ac ar ôl traddodi'r fendith ganodd bawb 'Pen Blwydd Llawen' cyn mynd i'r ysgol am de parti - a dyna lle'r oedd cacennau rhif tri a phedwar! Roedd hwn yn ddiwedd braf dros ben i benwythnos bythgofiadwy, ac wedi lleddfu rhywfaint ar y broses o heneiddio...

Diolch yn fawr i bawb am y cyfarchion, y cwmni a'r caredigrwydd! x

Bywyd hamddenol y Wladfa...

‘Mae bywyd hamddenol y Wladfa yn brysur iawn, tydi?’ dywedodd Luned wrtha i’r wythnos diwethaf. Gallwn i ond cytuno â hi. Ac mae’r digwyddiadau ychwanegol sydd wedi cael eu cynnal dros yr wythnos diwethaf wedi bod yn enghraifft dda o hyn!

Ymweliad y Llysgenhades

Daeth y Llysgenhades Brydeinig, Shan Morgan i ymweld â Dyffryn Camwy er mwyn ffarwelio â'r gymuned Gymraeg cyn iddi orffen ei chyfnod o dair blynedd a hanner yn Buenos Aires ddydd Sul nesaf. Rhwng ei hymweliadau â Chapel Bethel, Ysgol yr Hendre, Amgueddfa’r Gaiman, yr Ysgol Feithrin ac Ysgol Camwy, daeth hi am de prynhawn gyda'r athrawesau Cymraeg i Dŷ Camwy - fi, Elliw, Clare a Sara. Er mai ‘paned o de a phlât o bice bach’ oedd yr archeb, paratôdd Elliw bwdin bara a finnau’r pice bach a theisen foron. Diolch i Irma am y rysáit! Taenwyd lliain dros fwrdd yr ystafell flaen a gosodwyd y llestri gorau arno'n soffistigedig reit, yn ogystal â’r danteithion. Cyrhaeddodd y Llysgenhades a llifodd y te wrth i ni sgwrsio am hyn llall ac arall yn hamddenol braf. Taith fer yn unig oedd hon i'r dyffryn, ond roedd hi wrth ei bodd ac yn falch iawn o'r cyfle i ymweld â'r gymuned Gymraeg cyn iddi adael gan fynegi pwysigrwydd y cysylltiadau rhyngddi hi a Phrydain. Dim ond am ryw awr fu hi gyda ni cyn cael ei thywys yn ôl i Drelew. Bwytaodd hi ddwy bice, ond gystyngodd eu nifer a diflannodd y ddwy deisen arall yn raddol wrth i'r te parti barhau. Tybed pryd fydd y lliain bwrdd a'r llestri'n cael eu defnyddio nesaf...

Diwrnod Rhyngwladol Twm Siôn Cati

Eleni yw'r trydedd flwyddyn i Ddiwrnod Rhyngwladol Twm Siôn Cati gael ei ddathlu, a'r trydydd tro i ddisgyblion Ysgol yr Hendre siarad gyda phlant Ysgol Gynradd Tregaron dros Skype. Trefnais y digwyddiad ac ymunais â Sara a blynyddoedd 5 a 6 yr Hendre wrth iddyn nhw sgwrsio gyda'r plant yng Nghymru gan rannu profiadau am eu diwrnod. Roedd plant Tregaron wedi gwneud taith gerdded tair milltir o amgylch y dref y bore hwnnw (cymerais ran yn y daith gerdded wrth ffilmio eitem arni ddwy flynedd yn ôl), a phlant yr Hendre wedi darllen stori am hanes Twm Siôn Cati a llunio proffil ar ei gyfer. Er gwaetha'r trafferthion technegol, llwyddodd y plant i gynnal sgwrs ddifyr am ryw hanner awr gan sicrhau cysylltiad llwyddiannus arall rhwng y ddwy ysgol.

Diwrnod yr Amgueddfeydd

Roedd y 18fed o Fai yn Ddiwrnod yr Amgueddfeydd a derbyniais alwad ffôn ychydig ddiwrnodau ynghynt yn fy ngwahodd i ymuno ag Amgueddfa'r Gaiman mewn digwyddiad arbennig roedden nhw'n mynd i'w gynnal i nodi'r achlysur. Felly ar fore'r 18fed paratois does pice'r maen (tamaid bach fel Blue Peter) a'u torri'n gylchoedd bach yn barod i'w pobi ar faen oedd wedi bod yn cynhesu ar ffwrn hynafol yn yr amgueddfa ers teirawr. Felly gwisgais i ffedog â'r Ddraig Goch arni (diolch Elliw) a Tegai ei ffedog wen hithau, yn barod i bobi! Roedd mynediad i'r amgueddfa am ddim a'r sawl a ddaeth yn cael eu croesawu gan wynt cartrefol y pice, ac wrth gwrs yn cael cynnig i'w blasu. Paratowyd arddangosfa o agarraderas ('potholders') a wnaed gan wragedd lleol hefyd, gyda rhyw ugain ohonyn nhw'n hongian yn lliwgar ar y waliau. A bod yn onest, rhyw hanner dwsin o bobl ddaeth i'r amgueddfa yn ystod yr awr y buon ni wrthi'n pobi, ac yn eu plith y wraig sy'n tynnu lluniau ar gyfer y papur lleol! Credai pob un fod y syniad yn un da, gan fwynhau'r pice bach. Dosbarthwyd copïau o'r rysáit hefyd er mwyn iddyn nhw allu rhoi cynnig ar eu gwneud eu hunain. Anfonwyd llun a phwt bach am y digwyddiad at rywun pwysig yn Buenos Aires, ac mae'n debyg i'r digwyddiad gael derbyniad da!

Porth Madryn

Yn syth bin ar ôl i fi ddiosg fy ffedog, ges i a fy mhac lifft i orsaf fysiau Trelew lle’r o’n i’n dal y bws i Borth Madryn. Lorena yw’r unig athrawes Gymraeg ym Madryn, ac mae hi’n cynnal dau ddosbarth ar nos Wener; dau sy’n mynychu’r cwrs WLPAN (y naill newydd ddechrau a’r llall yn dysgu ers blwyddyn) a thair yn yr Uwch. Dwi’n mynd yno’n achlysurol i gynnal gweithgareddau Cymraeg gyda’r sawl sy’n mynychu’r dosbarthiadau ac i unrhyw siaradwr Cymraeg sydd eisiau cyfle i ymarfer. Pan gyrhaeddon ni Dŷ Toschke (cartref y dosbarthiadau Cymraeg a Chymdeithas Gymreig Porth Madryn) roedd ’na wynt hyfryd yn dod o’r gegin gan fod Betty wrthi’n pobi sgons, ac roedd y bwrdd wedi cael ei osod yn daclus a chroesawgar ar gyfer te. Teimlwn fel llysgenhades! Felly cyn gwneud unrhyw beth arall cawson ni baned, bara menyn a jam (y tro cyntaf i fi flasu jam grawnwin) a sgons wrth sgwrsio’n hamddenol braf – am fwyd a choginio yn bennaf! Roedd hi'n braf eu clywed yn siarad gyda'i gilydd, ac ambell un roeddwn i wedi cwrdd â nhw y llynedd yn siarad gyda chymaint mwy o hyder a rhwyddineb eleni. Ar ôl i bawb gyrraedd, wyth ohonom, dechreuon ni ar y gweithgareddau. Y peth cyntaf oedd i bawb gyflwyno’u hunain ond ro’n i wedi dosbarthu darnau o bapur gydag ansoddair gwahanol ar bob un. Roedd yn rhaid i’r gweddill ddyfalu pa ansoddair oedd yn cael ei gyfleu, a diddorol oedd gweld dehongliadau o ‘crac’, ‘oer’ ac ‘araf’!

Roedd y te yn dal i lifo a'r gwynt yn chwythu'n gryf y tu allan wrth i ni ddarllen Clecs Camwy a gwneud gweithgareddau yn seiliedig ar y darnau hynny, cyn i ni setlo i wylio rhifyn cyntaf y rhaglen 'Cof Patagonia' - diolch i S4C am y dvd. Canolbwyntiai'r rhifyn hwn ar flynyddoedd cynnar y Wladfa ac mae'r gyfres gyfan yn cael ei chyfleu trwy luniau a chyfweliadau. Roeddwn i wedi'i gwylio ymlaen llaw, ond roedd hi'n brofiad gwahanol ei gwylio gyda rhai o ddisgynyddion y bobl oedd yn yr hen luniau, wrth iddyn nhw bwyntio at wahanol bobl gan ddatgan 'fy hen daid', neu 'fy hen fodryb', a chafodd un llun ei dynnu o briodas hen fam-gu a thad-cu un ohonyn nhw! Roeddwn i wedi paratoi rhyw hanner dwsin o gwestiynau iddyn nhw eu hateb ar ôl gwylio'r rhaglen, a chafwyd trafodaeth fer ond difyr ar ei chynnwys cyn i ni fentro allan i wynt y nos. Es i a Lorena allan am swper i fwyty lle'r oedd tîm pêl-droed Madryn yn swpera - y diwrnod canlynol enillon nhw o gôl i ddim yn erbyn River Plate, sef un o brif dimau'r Ariannin!

Cymanfa Ganu Glan Alaw
Doedd dychwelyd i'r Gaiman ddim yn weithred rhwydd y bore canlynol. Cyrhaeddai'r bws o Fadryn bum munud ar ôl i'r bws adael Trelew, felly rhaid oedd aros deugain munud am y nesaf, ac ar ôl gollwng ambell deithiwr ar hyd y ffordd gwrthododd y bws ailddechrau rhyw bum munud y tu allan i'r Gaiman. Diolch byth, daeth bws arall i'n cludo ymhen ugain munud gan droi taith awr a hanner yn daith deiawr! Ond cyrhaeddais i Dŷ Camwy yn ddiogel. Rhyw awr a hanner yn ddiweddarach bant â ni i Gapel Glan Alaw lle’r oedd Cymanfa Ganu arbennig yn cael ei chynnal. Ar 15 Mai roedd y capel yn dathlu 125, a bydd rhywfaint o’i hanes yn y rhifyn nesaf o Clecs Camwy! Hwn yw’r lleiaf o’r capeli Cymreig ac afraid dweud ei fod yn orlawn gyda rhai yn sefyll wrth y drws a hyd yn oed y tu allan wrth i’r canu ddechrau. Cyfuniad o’r Gymraeg a’r Sbaeneg oedd yr emynau eto,

a phob un yn cael eu cyflwyno’n ddwyieithog. Ac roedd y canu yn drawiadol fendigedig! Ond Sbaeneg oedd rhan helaetha’r gwasanaeth gyda neges y Parch. Carlos Ruiz yn sôn am bwysigrwydd yr addoldy fel lle i lawenhau, i gydgyfarfod ac i addoli. Rhannodd ambell un hanesion eu teulu a phrofiadau personol o fynychu Capel Glan Alaw, a chyflwynodd Cymdeithas Dewi Sant blac i’r capel i nodi'r achlysur arbennig a ddadorchuddiwyd yn ystod y gymanfa. Oherwydd y doreth o eitemau parodd y gymanfa ddwy awr, a doedd fy newis i o ddarlleniad Cymraeg ddim yn help! Darllenais Effesiaid 2:1-23 gan mai ‘heddwch yng Nghrist’ yw thema’r cymanfaoedd eleni. Roedd hi’n fraint cael rhannu gair Duw gyda’r dorf os oedden nhw’n ei ddeall ai peidio. Ar ôl canu’r emyn olaf, ‘Calon Lân’, darparwyd te ar dir y capel gan nad oes yno festri. Ond fe adawon ni cyn hyn achos...

Noson Gyri

Mae pobl wedi bod yn gofyn i fi pryd fydd Nosn Gyri yn cael ei chynnal ers yr un diwethaf fis Ebrill 2011 ac o'r diwedd, fis Mai 2012 daeth diwedd ar yr holi! Y tro hwn cynigion ni wers ar sut i goginio cyri ychydig oriau cyn y digwyddiad ei hun, ac roedd rhyw hanner dwsin ohonon ni yng nghegin Plas-y-Coed yn paratoi cyri cyw iâr, bara naan a phwdinau gyda'n gilydd. Roedd tri chyri - cyw iâr, cig eidion a phwmpen - llond y lle o reis, bara naan a gwahanol fathau o gatwad yn barod erbyn i ryw hanner cant o blant ac oedolion gyrraedd! Diolch byth, roedd digon o fwyd i bawb (ac ail blataid i rai) felly doedd dim angen rhedeg i'r siop drwy'r drws cefn fel y llynedd. Ac o, roedd y bwyd yn flasus dros ben! Diolch i Ana ac Esyllt. Ar ôl clirio'r platiau gwag daeth y pwdin, sef swis rôl gyda dewis o jam llaeth neu hufen a mefus i'r sawl oedd wedi cadw lle ar ôl y wledd! Ac wrth gnoi'r pwdin rhannwyd yn dimau i gnoi cil dros gwestiynau roedd Elliw wedi'u paratoi ar gyfer y Cwis Bwyd. Roedd y cwis yn un addysgiadol dros ben - pwy wyddai mai'r afon farch (hipopotomws) oedd cynhwysyn y cawl cyntaf, fod angen deuddeg gwenynen i gynhyrchu llwy de o fêl, a bod gwartheg yn bwyta am wyth awr y dydd? 'Blodyn' oedd y tîm buddugol, a'r aelodau yn ennill cryno ddisg Cymraeg yr un. Aeth y noson yn ei blaen i gyfeiliant Billy a'i gitâr, ac ymunodd pawb i ganu amryw ganeuon traddodiadol Cymraeg ac Archentaidd - 'Milgi Milgi', 'Moliannwn', 'Y Mochyn Du', a 'Las Golondrinas' i enwi ond ychydig. Roedd yr awyrgylch a'r mwynhad yn wefreiddiol, a'r gân i gloi'r noson oedd 'Hen Wlad Fy Nhadau, wrth gwrs. Diolch i bawb am eu cefnogaeth a'u cyfraniadau. Mae ambell un wedi dechrau holi am Noson Gyri nesaf yn barod!

Oedfa Gymraeg
Ar bedwerydd Sul y mis mae Capel y Tabernacl Trelew a Chapel Bethel y Gaiman yn cynnal oedfaon Cymraeg - y naill yn y bore a'r llall yn y prynhawn. Mae Dyffryn Camwy wedi cael ei bendithio gan waith diflino sawl pregethwr o Gymru dros y blynyddoedd, ond does neb wedi bod yma ers Awst 2010. Felly cefais i wahoddiad i gynnal yr oedfaon cyfrwng Cymraeg y llynedd, a phrofais i wir fendith dro ar ôl tro wrth rannu gair Duw gydag aelodau'r ddau gapel. Does dim pregethwr wedi dod eleni chwaith, a derbyniais y gwahoddiad yn llawen unwaith eto. Ond mae pedwerydd Sul mis Mai yn ystod penwythnos hir a bydda i ar fy ngwyliau yn yr Andes, felly cynhaliwyd oedfa Gymraeg Capel Bethel am 5 o'r gloch ar brynhawn y trydydd Sul. Er gwaetha'r oerfel y tu allan roedd rhyw ddeunaw ohonom ni yn y Capel, sy'n anarferol o uchel a bod yn deg. Hebreaid 12:1-13 oedd testun y gwasanaeth, gan ganolbwyntio ar adnodau 1-2 wrth roi pwyslais ar gadw ein golwg ar Iesu ac ar annog ein gilydd wrth i ni redeg y ras. Yn ôl ein harfer, aeth chwech ohonom ni wragedd am baned a sgwrs i Siop Bara ar ôl yr oedfa yn dechrau wythnos arall.

Felly i'r sawl sy'n meddwl mai'r 'mañana mañana' sy'n llwyodraethu yn y Wladfa, dwi'n gobeithio fod y cofnod hwn yn profi i'r gwrthwyneb!

Anifeiliaid, Bwyta, Cyflenwi, Chwarae, Diolch...

Dwi nôl ym Mhatagonia ers dros fis bellach, a dyma hanes ambell beth dwi wedi bod yn ei wneud yn ddiweddar...

Cyflenwi

Dwi wedi bod yn gwisgo capan yr athrawes gyflenwi yn ddiweddar. Yn ystod fy wythnos gyntaf gymerais i ddosbarth Pellach gyda chriw arddegau Ysgol Camwy, lle cafodd pob un ohonom funud i siarad am ein gwyliau haf (neu aeaf yn fy achos i) cyn i bawb arall eu holi am y gwyliau. Treuliodd pob un ohonyn nhw amser ar y traeth, a gofynnwyd i fi, ‘Buest ti ar y traeth?’ Esboniais nad yw torheulo ar draeth Aberystwyth ganol mis Ionawr yn syniad call! Mae Ana newydd ddychwelyd ar ôl treulio tair wythnos yng Nghymru, a chyflenwais dau o’i dosbarthiadau. Ffrindiau i fi sy’n mynychu’r cwrs Uwch yn Nhrelew, felly dreulion ni’r rhan fwyaf o’r amser yn ‘ymarfer ein Cymraeg’ drwy sgwrsio dros bice’r maen a mate cyn troi at y gwaith roedd Ana wedi’i adael i ni. Un weithgaredd oedd eu bod nhw’n dewis cwestiynau gosod i’w gofyn i fi o restr – ‘Oes diddordebau gyda ti?’, ‘Beth wyt ti’n meddwl o’r teulu brenhinol?’, ‘Beth wyt ti’n meddwl o operâu sebon?’ Dwi'n falch mod i'n colli dathliadau'r Jiwbili. Dwi´n gweld eisiau Pobol y Cwm. Mae´r IPPI yn Nhrelew yn goleg sy´n hyfforddi athrawon Saesneg, ac yn rhan o´u cwrs mae´n rhaid i´r myfyrwyr ddysgu iaith arall – Cymraeg. Maen nhw'n ddechreuwyr pur oedd ond wedi cael tair gwers cyn i fi gwrdd â nhw, ond roedden nhw´n frwd iawn. Treulion ni dipyn o amser yn adolygu cyflwyno ein hunain a´r gwahanol gyfarchion cyn mynd ati i ddysgu ´Dwi eisiau´ ac ´Maen nhw eisiau´. Dwi erioed wedi rhoi gwers WLPAN o´r blaen, felly roedd cynnal dosbarth am ddwy awr yn dipyn o her. Ond fe ddaethon ni drwyddi gyda´n gilydd trwy chwarae gêmau, drilio, sgwrsio a chwerthin - a´r cyfan dros sawl rownd o fate, wrth gwrs!

Mae dwy athrawes i bob dosbarth yn Ysgol Feithrin y Gaiman, ac mae un o’r rhai sy’n dysgu Dosbarth Gwyrdd yn gwneud deufis o brofiad gwaith ar hyn o bryd. Felly dwi’n cymryd y dosbarth hwnnw (3-5 oed) am yr awr a hanner cyntaf bob dydd Mercher ac Iau nes bod yr athrawes arall yn cyrraedd o Ysgol Bryn Gwyn. Dwi heb fod i ddechrau’r Meithrin o’r blaen, a dyma drefn yr awr a hanner cyntaf... Wrth i’r plant gyrraedd maen nhw’n cael cyfle i chwarae’n rhydd am dri chwarter awr, felly gemau bwrdd, jig-so, lliwio, ac ry’n ni hefyd yn canu weithiau. Am 2.30 mae’r ddau ddosbarth hynaf yn ffurfio trên er mwyn mynd allan i’r iard yn daclus i godi’r faner – mae hyn yn feunyddiol orfodol ym mhob ysgol yn yr Ariannin, dan ganu ‘Cân y Faner’. Dwi’n cael gwefr o wrando ar y plant 2-5 oed yn canu ‘Hen Wlad Fy Nhadau’ wedyn hefyd! Ac am yr 20 munud nesaf mae plant Dosbarth Gwyrdd yn cael ‘chwarae allan’, fel maen nhw’n hoffi dweud, nes i Cinthia gyrraedd. Dwi’n ymuno â nhw yn y chwarae, wrth gwrs, er mai cynnig help llaw i rai ar y llithren uchel dwi’n ei wneud gan amlaf! Ar ôl chwarae allan ar ddydd Iau dwi’n mynd o un dosbarth i’r llall yn darllen stori. ´Smot´, 'Lliwiau'r Gath' ac ‘Y Teigr Bach Unig’ oedd llyfrau'r wythnos diwethaf i gydfynd â´r thema Anifeiliaid. Ac aeth Dosbarth Gwyrdd ar drip ysgol i Sw Rawson, a ches i fynd gyda nhw!

A bod yn onest, dwi ddim yn credu mai 'sw' fydden i'n galw'r lle. Roedd yn debycach i Anifeilfa Borth gyda'i amrywiaeth randym o anifeiliaid - mwnci, arth, condoriaid, moch cwta, ffesantod, pain, ceffyl, gwanacos, llwynogod, geifr, ceirw, piwmas, moch, dyfrgi, a theigr oedd yn cysgu allan o'r golwg! Doedd dim llawer o le ganddyn nhw i ymestyn eu coesau, adenydd neu gynffonnau a dweud y gwir, ond roedd y plant wrth eu bodd yn gweld y gwahanol anifeiliaid! Cawson ni bicnic gyda'n gilydd a chyfle i chwarae yn y parc cyn dychwelyd i'r Gaiman ar y bws.

Noson yn Neuadd Dewi Sant

Y noson honno cynhaliwyd noson arbennig yn Neuadd Dewi Sant Trelew. Roedd hi'n gyfuniad o'r llon a'r lleddf - llon wrth i ni groesawu Sara yn athrawes newydd Ysgol yr Hendre, a'r lleddf gan ein bod ni'n ffarwelio â Pedr sydd wedi bod yn dysgu yn yr ysgol ers mis Chwefror. Roedd y neuadd yn llawn hyd yr ymylon, ac i ddechrau hwyl a miri'r noson arweiniodd Pedr bawb ar gân, 'Calon Lân' a 'Sosban Fach'. Wedyn ymunodd pobl o bob oed mewn twmpath, oedd yn ddigon o ddawnsio i godi chwant bwyd. A diolch byth fod pawb wedi dod â chyfraniadau, ac roedd y byrddau'n gwegian dan bwysau empanadas, pitsas, brechdanau, a chreision. Mae dewis empanadas yn anodd gyda'r gwahanol lenwadau posib, ac mae'n amhosib gwybod pa lenwad sy'n cuddio tu fewn i'r toes heb eu trio. Felly dyna fy esgus i am fwyta pedwar! Roedd hi'n ben blwydd ar Elliw, felly ymddangosodd gacen wrth i ni ganu 'Pen Blwydd Llawen' iddi, a dosbarthwyd gwahanol gacennau wrth i'r twmpath barhau. Does gen i ddim esgus am yr holl gacennau fwyteais i! Trodd y gersdoriaeth werin yn cumbia gyda'r sawl oedd yn weddill ddawnsio wrth i ni glirio a glanhau. A pharhau wnaeth y gerddoriaeth gydag ymweliad â chlwb carioci i ddathlu pen blwydd Elliw - a do, cododd y Cymraesau i ganu! Mae'n drueni nad o'n i'n gallu canu yn Sbaeneg (neu'n Gymraeg) fel pawb arall. 'Don't stop me now' oedd ein cân ni...

Pen Blwydd Hapus Dad!

Roedd fy annwyl dad yn dathlu pen blwydd go arbennig yr wythnos diwethaf, a gan na allwn i ymuno yn y dathliadau gyda'r teulu gwnes i gais arbennig am gyfarchion iddo ar raglen radio Tegai a Luned. Cytunwyd, ond yn fwy na hynny, ges i ddewis cân a mynd gyda nhw i'r orsaf radio! Dwi'n credu mai hwn oedd y pedwerydd, os nad pumed tro i fi fod yn Radio Chubut a gyrhaeddon ni yno gydag ond rhyw chwe munud cyn i'r rhaglen gael ei darlledu'n fyw. Yn ôl yr arfer dechreuwyd gyda'r 'fallicimientos' (marwolaethau) a chwarae ambell gân, wedyn daeth y cumpeaños. Roedd sawl cyfarchiad pen blwydd, a chyn rhoi'r ddau olaf esboniwyd nad y'n nhw'n dymuno 'pen blwydd hapus' i bobl sy'n iau nag 80 oed fel arfer ond eu bod nhw'n gwneud eithriad y diwrnod hwnnw! Felly dymunwyd 'Pen Blwydd Hapus Iawn' i Elliw yn gyntaf, a wedyn Elgan Philip Davies - 'el papa de Lois Dafydd!' Dyna oedd fy nghiw i ddod ar y meic a chyfarch Dad cyn iddyn nhw chwarae 'Dinas Dinlle', gan fod Dad yn aelod o Hergest. Rhaglen gerddoriaeth Gymraeg yw hi gyda chaneuon gwerin neu gorawl yn cael eu chwarae gan amlaf, felly roedd chwarae cân roc a phop yn fentrus. Ond bu Luned wrthi'n symud ei breichiau a Tegai'n tapio'i throed ar y llawr - 'Doedd o ddim yn ffôl!' Felly Pen Blwydd Hapus Iawn Dad! X

Diolchgarwch

Mae'r tymor diolchgarwch yn parhau yma yn Nyffryn Camwy. Ar y 6ed o Fai cynhaliwyd oedfa yng Nghapel Bryn Crwn ac ar y 13eg yng Nghapel Bethlehem Treorci. Cenais i gyda chriw o bobl ifanc yng Nghapel Treorci, sef yr unig gapel sy'n darparu te ar ôl pob oedfa! 'Mae fel Gŵyl y Glaniad' oedd ymateb un wraig i'r wledd o de, brechdanau a chacennau oedd wedi cael eu gosod ar y bwrdd!

Helfa Drysor

Bythefnos yn ôl gofynnodd blant dosbarth ieuengaf yr ôl-feithrin am helfa drysor yn y fan a'r lle, gudag ond pum munud o'r wers yn weddill! Felly addewais baratoi un erbyn y tro nesaf. Does dim llawer o sgôp ar dir Ysgol Camwy na Thŷ Camwy i greu helfa ddiddorol, felly roedd meddwl am leoliadau a chlowiau yn anodd. Ond dwi'n falch fod y ddwy a ddaeth wedi mwynhau rhedeg o un lle i'r llall i ddod o hyd i'r cliwiau - a chael rhwber y ddraig goch yn drysor! Wnaethon nhw fwynhau cymaint nes iddyn nhw ofyn am un arall erbyn y wers nesaf. Tybed a fyddan nhw'n sylwi pe bawn i'n defnyddio'r un cliwiau...







Gwener Gwenu

Mae Cymraeg yn bwnc gorfodol ar gyfer tair blynedd cyntaf ysgolion uwchradd Camwy ac Aliwén, gyda'r naill wedi'i lleoli yng nghanol y Gaiman a'r llall ar ei chyrion. Penderfynodd athrawes Gymraeg y ddwy ysgol, Caren Jones, ddod â dosbarth cynta'r ddwy ysgol at ei gilydd ar gyfer prynhawn o weithgareddau cyfrwng Cymraeg o'r enw 'Gwener Gwenu'. Felly am 1.50 brynhawn Gwener yr 11eg o Fai esgynnais y bws gyda 35 o ddisgyblion Camwy a mynd i Ganolfan Arturo Roberts lle'r oedd tua'r un nifer o ddisgyblion Aliwén yn ein disgwyl! Dwi'n siŵr fod yr un perh yn wir ym mhob pentref, tref neu ddinas lle mae mwy nag un ysgol, fod 'na ryw elyniaeth rhyngddyn nhw, ac mae'r un peth yn wir am y ddwy ysgol hon. Felly yn ogystal ag annog y plant i ddefnyddio'r hyn o Gymraeg maen nhw wedi'i ddysgu dros y deufis diwethaf, roedd y prynhhawn hefyd yn gyfle i geisio meithhrin perthynas rhwng y ddwy ysgol. Ond wrth i bawb eistedd ar lawr y neuadd, ffurfiodd afon lydan rhyngddyn nhw, a thipyn o gamp oedd ceisio adeiladu pont drosti! Canu oedd y weithgaredd gyntaf, ac ar ôl i bawb ddysgu'r geiriau canon ni 'Pnawn da! Pnawn da! Sut wyt ti? Sut wyt ti? Da iawn, diolch. Da iawn, diolch. Sut wyt ti? Sut wyt ti?' ar dôn gron. Wedyn ffurfiwyd y Cylch Siarad, sef dau gylch yn wynebu ei gilydd mewn parau a phawb yn dilyn sgerbwd o sgwrs oedd wedi cael ei rhoi ar bapur cyn rhannu´n bedwar grŵp ar gyfer y gêmau. Gan ei bod hi mor oer a gwyntog, cynhaliwyd y gêmau i gyd dan do - dwy gêm rifau, un gêm fwyd, a gêm liwiau. Fi a´r parasiwt oedd yn gyfrifol am y gêm liwiau, felly ro´dd pob grŵp yn dechrau trwy ddysgu´r lliwiau - coch, glas, melyn, gwyrdd - cyn chwarae´r gêm gyfnewid. Byddai pawb yn codi´r parasiwt gyda´i gilydd a finnau´n gweiddi lliw, a´r sawl oedd ar y lliw hwnnw´n rhedeg o dan y parasiwt i gyfnewid lle. Bois bach am sŵn, ac ar ôl ei chwarae gyda phedwar grŵp am 10 munud yr un afraid dweud nad oedd gen i lais nag egni ar ôl!

Rhannwyd yn ddau grŵp i ddod â´r prynhawn i´w therfyn, a thra roedd un yn llenwi holiadur werthuso roedd y llall yn dawnsio gwerin. Wel sôn am strach - doedd y merched ddim eisiau dawnsio gyda´r bechgyn, a doedd y bechgyn ddim eisiau dawnsio gyda´r merched! A bod yn deg, pan o´n i´n mynd i Langrannog yn ddeuddeg oed do´n i ddim eisiau dawnsio gyda´r bechgyn chwaith! Cafodd bawb alfajor i´w fwyta wrth adael y ganolfan, a dwi´n credu fod pawb yn gwenu wrth esgyn y bws am adref.

Clecs Camwy
Mae rhifyn Ebrill Clecs Camwy bellach wedi´i hargraffu ac yn cael ei dosbarthu. Ac wrth gwrs, mae ar gael i´w ddarllen ar wefan Menter Patagonia: www.menterpatagonia.org

Cropian y Capeli, ac Anturiaethau Eraill

Roedd y penwythnos diwethaf yn ‘fin de semana larga’, sef penwythnos hir gan fod y dydd Llun a’r dydd Mawrth yn ddiwrnodau o wyliau. A dyma pam...

Ar y 30ain o Ebrill mae Chubut gyfan yn cofio’r ‘Plebiscito’, sy’n nodi digwyddiad pwysig yn hanes yr Ariannin gyfan, mewn gwirionedd. Ar drothwy´r 20fed ganrif, roedd anghydweld ynglŷn â lle’r oedd y ffin rhwng yr Ariannin a Chile. Honnai rhai y câi’r gwledydd eu diffinio yn ôl rhediad mynyddoedd yr Andes tra mynnai eraill mai llif yr afon oedd y ffin. Byddai’r penderfyniad yn effeithio ar ddyfodol cymunedau Cymreig yr Andes, gydag un yn cadw´r cymunedau yn yr Ariannin a´r llall yn golygu eu bod bellach yn rhan o Chile. Ar 30 Ebrill 1902, pleidleisiodd y bobl leol (sef y Cymry) o blaid aros yn yr Ariannin. Felly ar y 30ain o Ebrill bob blwyddyn mae acto yn cael ei gynnal yn Nhrevelin i gofio’r digwyddiad hanesyddol hwn, gan ddiolch i’r Cymry mai Archentwyr ydyn nhw o hyd. Ac mae gweddill y dalaith yn mwynhau diwrnod o wyliau. Enw arall ar y 1af o Fai yw Diwrnod y Gweithiwr, sy’n golygu fod gweithwyr yr Ariannin yn cael diwrnod o wyliau. Roedden ni’n bwriadu treulio’r gwyliau yma yn yr Andes, ond yn anffodus golygodd salwch nad oedd unrhyw siâp arnom ni i deithio ar hyd y paith. Felly arhoson ni yn y dyffryn, ac ar ôl deuddydd o orffwyso yn YsbyTŷ Camwy, cawson ni gwpl o ddiwrnodau i’w cofio hefyd...

Fel y nodais yn y blog diwethaf, mae 16 o ‘gapeli Cymreig’ yn y dyffryn a dwi’n credu mod i wedi bod i dri ar ddeg ohonyn nhw hyd yn hyn. Fuon ni´n ´Cropian y Capeli´ brynhawn Llun er mwyn ychwanegu dau arall at y rhestr, sef Capel Ebeneser a Chapel Bethel Tir Halen. Ond cyn hynny aethon ni i Fethel y Gaiman am snŵp gan fod criw ffilmio yn addurno’r festri ar gyfer un olygfa! Maen nhw wrthi’n ffilmio cyfres deledu yn seiliedig ar hanes John Daniel Evans, sef un o’r rifleros a sefydlodd Gwm Hyfryd yn yr Andes. Roedd y criw wrthi’n trawsnewid y festri yn lleoliad parti a gynhaliwyd yn Rawson i groesawu’r rifleros yn ôl o’u hantur yn 1886, felly roedd yno faneri Cymru, ac addurniadau coch, gwyn, a gwyrdd. Cawson ni gyfle i holi un gweithiwr oedd yn ffan mawr iawn o Gorky’s Zygotic Mynci, ond ar ôl treulio mis hir (ac un mis i fynd) ar y gyfres hon doedd e ddim yn rhy hoff o unrhyw beth arall sydd ag unrhyw gysylltiad â Chymru a braidd yn ddifrïol o´r Gymraeg wrth ei chymharu â´r hieroglyff – a doedd e ddim yn rhy swil i ddatgan hynny. Wel do’n ni ddim yn rhy hapus o glywed hynny a dweud y lleiaf, a bant â ni!

Mae ffermydd y dyffryn wedi cael eu rhannu’n sgwariau mawr, gyda ffyrdd caregog yn rhedeg rhyngddyn nhw. Felly mewn ardal eang a gwledig fel Tir Halen mae’r corneli i gyd yn edrych yn hynod o debyg – a doeddwn ni ddim yn gwybod ar ba gornel safai Capel Ebeneser! Ond daethon ni o hyd i Gapel Bethel yn ddidrafferth, er bod hwn hefyd ar ei ben ei hun y tu ôl i goed ar gornel pellennig. Er bod mwyafrif y capeli mewn lleoliadau diarffordd, mae ganddyn nhw osgo mor urddasol a chadarn sy´n ennyn parch ac edmygedd wrth i chi agosáu atyn nhw. O’r fan hon aethon ni i fynwent Tir Halen, sy wirioneddol yn bell o bob man. Yn ôl y sôn, dywedodd un dyn nad oedd e am gael ei gladdu ym Mynwent Tir Halen rhag ofn na fyddai’n gallu clywed y corn olaf! Dyw’r fynwent ddim yn fawr iawn, ac roedd yno feddi Cymraeg, Sbaeneg a Saenseg– mae’n debyg fod un garreg fedd Gymraeg yn denu ymwelwyr, sef un Jeremiah Jeffries (os dwi´n cofio´r enw´n iawn!) gafodd ei daro gan fellten pan oedd wrth ei waith yn trin y tir.

Amgueddfa Tir Halen oedd ein stop nesaf, sy’n un ystafell fawr yn llawn hanes y Cymry ym Mhatagonia. Eu ffordd o fyw, addysg, Cristnogaeth, diwylliant, gwisgoedd a gwaith, ac mae yno bob math o bethau sydd wedi cael eu rhoi i’r amgueddfa gan wahanol bobl, yn bennaf oll pobl o ardal Tir Halen - celfi (popty, gwely, cadeiriau, cypyrddau), offer cegin a llestri, peiriannau gwnïo, llyfrau, mapiau, a lluniau, ymysg nifer o bethau eraill. Mae’n lle diddorol dros ben, sy’n dangos cymaint mae nifer o drigolion yn ymfalchïo yn eu hunaniaeth Gymreig sydd mor gyfoethog.

Wrth i ni droi’n ôl am y Gaiman rhoddon ni un cynnig arall ar Gapel Ebeneser, gan gyrraedd y cornel cywir y tro hwn! Fyddwn i fyth wedi dod o hyd iddo y tu ôl i’r coed, ac edrychai fel tŷ ar droi’n adfail gyda phentwr o friciau ac offer y tu allan. Ond y rheswm dros hyn yw fod Capel Ebeneser yn cael ei atgyweirio ar hyn o bryd. A gan nad oes drysau i’r adeilad ar hyn o bryd, mewn â ni. Dim ond y festri oroesodd llifogydd 1899, a dyna fu´r addoldy ers hynny. Mae rhywfaint rhagor o hanes Capel Ebeneser yn rhifyn Ebrill Clecs Camwy! Mae tipyn i’w wneud cyn i’r gwaith gael ei gwblhau, ac o weld y nenfwd pren crand mae’n argoeli i fod yn adeilad trawiadol.

Bron i flwyddyn yn ôl ffrwydrodd llosgfynydd yng ngogledd Chile a phoeri lludw tua Dyffryn Camwy, a bob hyn a hyn mae’r awyr yn troi’n llwydaidd gan ei gwneud hi’n amhosib gweld amlinelliad y bryniau. A diwrnod ych-a-fi fel ´na fuodd hi ddydd Llun, gyda’r gwynt cynnes yn chwythu’r lludw i bob man. Ond erbyn i ni gyrraedd Capel Glan Alaw roedd yr haul wedi llwyddo i wthio´i fysedd trwy rywfaint o´r lludw, gan agor ffenest fechan ar gyfer yr awyr las. Glan Alaw yw’r capel lleiaf o’r capeli Cymreig, a bydd yn dathlu ei ben blwydd yn 125 ar y 15fed o Fai. Efallai fod rhai ohonoch yn ei adnabod o´r ffilm ´Patagonia´.

Ar y ffordd nôl i’r Gaiman alwon ni yn nhŷ Ieuan ac Irma Williams er mwyn gofyn cwestiwn ynglŷn â rhywbeth, ac arhoson ni yno am bron i ddwy awr yn cloncian, yfed sawl paned o de a bwyta sawl darn o deisen – teisen blât a theisen foron. Que rico! Dwi wedi cael rysáit y deisen foron ac yn edrych ymlaen yn fawr at roi cynnig arni... Ddydd Mawrth daeth Sara, sef athrawes newydd Ysgol yr Hendre i ymweld â’r Gaiman am y tro cyntaf, felly roedd pwysau mawr ar fy ysgwyddau i ac Elliw wrth i ni ei thywys o amgylch y pentref. Ond a hithau’n Ddiwrnod y Gweithiwr, roedd pob gweithiwr ar ei wyliau a phob man ar gau! Felly y bont bren, Afon Camwy, muriau allanol y Tŷ Cyntaf a’r Amgueddfa, a muriau mewnol y twnnel, yr orsaf betrol (yr unig le oedd ar agor) a Thŷ Camwy oedd y rhaglen! Aethon ni hefyd i sbecian ar y criw ffilmio yng Nghapel Bethel unwaith eto, ond sefyllian oedd pawb felly troesom am adref yn barod i´r gweithwyr ddychwelyd i´n gwaith y diwrnod canlynol.